Cập nhật ngày 31/10/2026 theo Cleveland Clinic, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và tài liệu dành cho phụ huynh của Đại học Minnesota. Bài chỉ để tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Buồn, trống trải, mất ngủ vài đêm và lo con không ăn uống tử tế là phản ứng rất thường gặp khi con đi xa lần đầu. Anh chị không cần giấu những cảm xúc đó, nhưng nên chuẩn bị trước: chia việc trong nhà, thống nhất giữa hai vợ chồng, có người để tâm sự và có kế hoạch cho những tuần đầu sau sân bay. Nếu nỗi buồn kéo dài, ảnh hưởng tới công việc và sinh hoạt, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Chuẩn bị tinh thần cho cha mẹ cũng giúp con, vì con đi xa sẽ nhẹ lòng hơn khi biết bố mẹ ở nhà vẫn ổn.
Những cảm xúc cha mẹ hay gặp sau ngày con bay
Các tài liệu y khoa gọi trạng thái này là hội chứng tổ trống (empty nest syndrome). Cleveland Clinic nói rõ đây không phải chẩn đoán lâm sàng, song nhà tâm lý Susan Albers mô tả nó là cảm xúc có thật mà nhiều cha mẹ trải qua, thường gồm buồn, cô đơn, có lúc thấy vô vọng.
Gia đình có con du học thường gặp thêm vài điều mà gia đình có con đi học tỉnh khác ít gặp:
- Không thể chạy sang khi có chuyện. Con ốm ở Hà Nội, anh chị có thể đi xe trong ngày. Con ốm ở Daegu thì cần hộ chiếu, visa, vé máy bay.
- Nỗi lo tiền và nỗi nhớ trộn vào nhau. Nhà nào vay mượn thì mỗi tháng đến kỳ trả lãi lại nghĩ về con.
- Thông tin nhiễu. Một tin trên mạng về du học sinh gặp nạn có thể làm cả nhà mất ngủ, dù chẳng liên quan đến con.
- Câu hỏi từ họ hàng. “Con sang đấy làm được bao nhiêu?” là câu nhiều phụ huynh phải nghe, trong khi con mới học bảng chữ cái.
Ba tháng trước ngày bay: việc cha mẹ nên làm cho chính mình
Phần lớn bài viết về chuẩn bị du học dành cho người đi. Với người ở lại, ba tháng này cũng có việc phải làm.
- Hai vợ chồng nói chuyện riêng. Hai người có thể phản ứng khác nhau. Một người khóc suốt tuần, người kia im lặng và đi làm như không có gì. Thống nhất trước: ai gọi con, ai lo chuyện tiền, gặp chuyện thì bàn với nhau trước rồi mới nói với con. Nếu gia đình đã ly hôn, cả hai bên vẫn nên thống nhất với nhau những việc này.
- Tập cho con tự làm thay vì làm hộ. Từ giờ để con tự đi chợ, nấu vài món, tự giặt, tự gọi điện làm việc với người lớn. Anh chị tập lùi lại cũng là tập buông tay.
- Tính chuyện công việc trong nhà. Con cả đi rồi thì ai đưa em đi học, ai đỡ việc quán, ai phụ ruộng vườn? Câu hỏi nhỏ nhưng dễ gây căng thẳng trong tháng đầu nếu chưa nói trước.
- Chọn người để tâm sự. Một người bạn, chị em trong nhà, phụ huynh khác có con đang du học. Cleveland Clinic khuyên kết nối với cha mẹ đang đi qua cùng giai đoạn. Tìm người hiểu chuyện, không phải người chỉ biết so sánh.
- Thỏa thuận cách liên lạc. Xem phần lịch gọi và tín hiệu an toàn ở bài theo dõi con ở xa mà không gây áp lực.
- Làm sẵn hộ chiếu nếu có thể. Hộ chiếu không đảm bảo sang được ngay, nhưng có sẵn sẽ bớt một việc nếu sau này cần xin visa sang thăm con. Điều này cũng làm anh chị yên tâm hơn.
Ngày ở sân bay: nói gì, tránh gì
Sân bay là nơi nhiều lời dặn dò ra đời, và hầu hết con không nhớ nổi. Vậy nên hãy gửi những lời dài trong một bức thư hoặc nói từ tối hôm trước. Trước cổng an ninh, vài câu ngắn là đủ:
- “Đi đến nơi nhắn cho bố mẹ một câu là được, không cần gọi ngay.”
- “Có chuyện gì khó cũng nói, bố mẹ không giận.”
- “Không ổn thì mình tính lại, nhà mình còn nhiều cách.”
Câu cuối quan trọng. Nhiều bạn không dám nói mình đang gặp khó vì nghĩ bố mẹ đã đặt hết hy vọng và tiền bạc vào chuyến đi. Anh chị nên tránh những câu như “cả nhà trông vào con” hoặc “nhà mình bán đất cho con đi đấy”. Những câu ấy có thể đúng, nhưng con sẽ mang nó lên máy bay như một món nợ.
Bốn tuần đầu sau khi con đi
Con bận bịu với thủ tục, những tuần đầu ở Hàn dày việc: mở tài khoản, làm thẻ người nước ngoài, xếp lớp. Con có thể ít gọi hơn anh chị hình dung. Nếu con không kể nhiều, chưa hẳn con quên bố mẹ, có khi con chỉ mệt.
| Thời điểm | Điều hay xảy ra | Anh chị có thể làm |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Nhà vắng, thói quen nấu phần cơm của con, hay nhìn điện thoại | Cho phép mình buồn. Giữ giờ ăn, giờ ngủ. Hẹn một người thân ghé chơi. |
| Tuần 2 | Con bận thủ tục, trả lời chậm | Giữ lịch gọi đã hẹn, tránh gọi thêm vì lo. |
| Tuần 3 | Hào hứng ban đầu của con giảm, con có thể than mệt, nhớ nhà | Nghe trước, góp ý sau. Con kêu mệt không có nghĩa là con muốn về. |
| Tuần 4 | Cha mẹ bớt dần hoặc bắt đầu thấy trống hơn | Bắt đầu một việc mới: lớp tập, nhóm bạn, việc thiện nguyện, học vài câu tiếng Hàn. |
Lịch trên là cách sắp xếp tham khảo, không phải quy luật. Có người buồn ngay từ ngày đầu, có người tháng thứ ba mới thấy trống.
Con nhớ nhà là chuyện rất phổ biến. Nếu anh chị muốn biết con trải qua điều gì và làm sao giúp mà không làm con thêm yếu lòng, hãy đọc bài nhớ nhà khi du học.
Giữ mình ổn: những việc nhỏ có ích
Lời khuyên tự chăm sóc của WHO dành cho người có tâm trạng xấu khá đơn giản: giữ các hoạt động từng yêu thích, duy trì kết nối với bạn bè, người thân, vận động đều đặn dù chỉ đi bộ ngắn, ăn ngủ đúng giờ, hạn chế rượu bia và nói chuyện với người mình tin tưởng. Với cha mẹ vừa tiễn con, có thể làm cụ thể như sau:
- Giữ lại một việc mỗi ngày không liên quan đến con: đi bộ buổi sáng, tập dưỡng sinh, chăm vườn.
- Bớt đọc tin tiêu cực về du học sinh trước khi ngủ.
- Dùng thời gian rảnh để chăm vợ chồng mình. Cleveland Clinic cũng khuyên vun lại các mối quan hệ khác và thử sở thích mới. Con đi rồi, hai người lại có dịp đi ăn với nhau.
- Đừng để con thành chủ đề duy nhất của bữa cơm.
- Nếu còn con nhỏ ở nhà, nhớ dành thời gian cho em. Em cũng vừa mất một người anh, người chị bên cạnh.
Khi nào cha mẹ nên tìm chuyên gia
Cleveland Clinic khuyên tìm chuyên gia sức khỏe tâm thần khi cảm giác này kéo dài hoặc ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày. WHO mô tả giai đoạn trầm cảm là tâm trạng buồn, cáu kỉnh hoặc trống rỗng, hay mất hứng thú với mọi thứ, kéo dài gần như cả ngày, gần như mỗi ngày, trong ít nhất hai tuần. Đi kèm có thể là mất ngủ, chán ăn hoặc ăn quá nhiều, mệt mỏi, khó tập trung, thấy mình vô dụng hoặc mặc cảm.
Anh chị nên đi khám khi gặp các dấu hiệu sau:
- Buồn hoặc lo gần như cả ngày, kéo dài hơn hai tuần và không bớt.
- Mất ngủ, sụt cân rõ, không làm được việc như trước.
- Uống rượu nhiều hơn để dễ ngủ, dùng thuốc ngủ tự mua.
- Không dám ra khỏi nhà, tránh mọi người.
- Thấy cuộc sống không còn ý nghĩa, có ý nghĩ không muốn sống. Trường hợp này cần được giúp ngay, không chờ đủ hai tuần.
Ở Việt Nam, anh chị có thể đi khám tại khoa sức khỏe tâm thần hoặc tâm thần của bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, bệnh viện lớn, hoặc hỏi bác sĩ gia đình. Đi khám vì buồn kéo dài không có gì đáng ngại. Khi cha mẹ biết chăm sóc sức khỏe tinh thần của mình, con cũng dễ tìm giúp đỡ hơn nếu sau này cần.
Có nên kể với con là bố mẹ buồn?
Nên kể, ở mức vừa phải. Một câu như “mẹ nhớ con, mấy hôm đầu buồn lắm, nhưng mẹ đang ổn dần” cho con thấy cảm xúc là chuyện bình thường. Khác với câu “con đi rồi mẹ không ngủ được, không ăn được”, khiến con thấy có lỗi và có thể muốn bỏ về hoặc giấu chuyện buồn của mình để bố mẹ khỏi lo.
Nếu anh chị thật sự không ổn, nên nhờ một người lớn khác đỡ, đừng để con ở xa trở thành chỗ dựa chính. Con ở Hàn không thể làm gì để giúp, nên chỉ thêm áp lực. Con cũng cần biết thật nếu nhà có chuyện lớn, song nên có người lớn bên cạnh và có kế hoạch rõ trước khi báo.
Những việc nên chuẩn bị về tiền bạc, học tập và lựa chọn nơi tư vấn đã có trong bài phụ huynh cần chuẩn bị gì khi cho con du học. Nếu anh chị còn phân vân ngay từ câu hỏi có nên cho con đi hay không, bài 7 câu phụ huynh cần tự trả lời là chỗ bắt đầu hợp lý hơn.
