Cập nhật ngày 31/10/2026 theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH), tài liệu cho phụ huynh của Đại học Minnesota và các đường dây hỗ trợ tại Hàn Quốc. Bài chỉ để tham khảo, không dùng để tự chẩn đoán. Khi lo lắng cho sức khỏe của con, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Dấu hiệu đáng lo nhất là sự thay đổi kéo dài so với chính con ngày thường: con ít liên lạc hẳn, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, bỏ buổi học, sụt cân, xin tiền bất thường, giọng nói không còn hứng thú với điều gì. Một ngày buồn chưa nói lên điều gì, nhưng tình trạng đó kéo dài từ hai tuần, nhất là khi ảnh hưởng đến học và sinh hoạt, thì anh chị nên nói chuyện thẳng với con và gợi ý con gặp chuyên gia. Nếu con nói không muốn sống, nói mình là gánh nặng hoặc đang gặp nguy hiểm, hãy hành động ngay, không chờ. Từ xa anh chị vẫn làm được nhiều việc, miễn là con biết bố mẹ quan tâm chứ không phán xét.
Buồn bình thường và dấu hiệu cần chú ý khác nhau thế nào
Tháng đầu ở Hàn, gần như ai cũng có lúc mệt và nhớ nhà. Phân biệt không nằm ở một câu con nói, mà ở mức độ, độ dài và ảnh hưởng đến đời sống.
| Thường gặp, theo dõi thêm | Nên hỏi con sớm |
|---|---|
| Than mệt, nhớ nhà vài hôm, có ngày vui trở lại | Buồn hoặc trống rỗng gần như cả ngày, nhiều ngày liền, kéo dài từ hai tuần |
| Bận học, chậm trả lời tin nhắn nhưng vẫn gọi theo lịch | Bỏ nhiều cuộc gọi đã hẹn, không trả lời nhiều ngày |
| Một bài thi kém, than vãn rồi học tiếp | Nghỉ học nhiều, không còn nói gì về lớp, kết quả tụt mạnh |
| Thỉnh thoảng thức khuya vì bài vở | Mất ngủ kéo dài hoặc ngủ gần như cả ngày |
| Ăn mì tôm vài hôm vì lười nấu | Gầy đi hoặc tăng cân rõ, không còn chăm sóc bản thân |
WHO mô tả giai đoạn trầm cảm là tâm trạng buồn, cáu kỉnh hoặc trống rỗng, hoặc mất hứng thú với các hoạt động, xảy ra gần như cả ngày, gần như mỗi ngày, ít nhất hai tuần. Đi kèm thường là khó tập trung, mặc cảm tội lỗi hoặc thấy mình không có giá trị, tuyệt vọng về tương lai, rối loạn giấc ngủ, thay đổi ăn uống, mệt mỏi. Bài này giúp anh chị nhận ra lúc cần hỏi, chỉ bác sĩ mới có thể chẩn đoán.
Những gì cha mẹ có thể nhìn thấy từ xa
Anh chị không ở cạnh con, nên phải dựa vào vài tín hiệu qua điện thoại. Tài liệu của Đại học Minnesota gợi ý chú ý đến tâm trạng, sức khỏe và hành vi, đồng thời nhấn mạnh đây là manh mối, chưa phải chẩn đoán.
Trong cuộc gọi
- Giọng đều đều, trả lời “dạ”, “không sao” cho mọi câu hỏi.
- Tắt camera nhiều hơn, tóc tai, phòng ốc khác hẳn thường ngày.
- Cáu gắt với gia đình, hoặc có thái độ tiêu cực khác trước.
- Không nhắc đến bạn bè hay việc gì con từng thích.
Trong sức khỏe và thói quen
- Hay kêu đau đầu, đau bụng, mệt bất thường.
- Bắt đầu hút thuốc, uống rượu nhiều, cờ bạc online.
- Hoạt động mạng xã hội đổi hẳn: biến mất hoặc đăng những điều tuyệt vọng.
Trong tiền và việc học
- Xin tiền thêm nhưng lý do mơ hồ, hoặc ngược lại không dám nhận thêm.
- Né nhắc đến điểm, chuyên cần, ngày gia hạn visa. Hệ tiếng có mốc chuyên cần cần giữ, xem bài tỉ lệ chuyên cần và visa.
- Đổi ca liên tục, làm nhiều giờ, nói đang “làm giúp bạn”.
Không phải tất cả khó khăn đều là chuyện tâm lý. Con có thể bị nợ lương, gặp lừa đảo, bạn cùng phòng bắt nạt hoặc đang vướng chuyện tình cảm. Cách giúp tùy từng chuyện, nên phải hỏi mới biết.
Cách mở lời: một cuộc gọi riêng, không vội
Đại học Minnesota khuyên chọn lúc không vội, có chỗ riêng tư, hỏi trực tiếp, mô tả cụ thể điều mình lo mà không phán xét, nghe bình tĩnh và tránh chê trách ngay. Cách nói có thể như sau:
- Nói điều mình thấy: “Mấy tuần nay con ít gọi, giọng con mệt. Mẹ thấy lo.”
- Hỏi mở: “Dạo này với con điều gì khó nhất?”
- Nghe hết, đừng sửa ngay. Tránh “có gì đâu mà buồn” hoặc “bố mẹ khổ hơn nhiều”.
- Công nhận: “Con đang gồng nhiều thật, nói ra được là tốt rồi.”
- Hỏi con cần gì: “Con muốn bố mẹ nghe thôi, hay cùng nghĩ cách?”
- Nhắc đến lựa chọn: “Nghỉ một kỳ, đổi lớp, thậm chí về nhà đều có cách làm đúng. Không có gì là hết đường.”
Con không muốn kể cũng không sao. Hãy nói “khi nào con muốn thì gọi, giờ nào cũng được”, rồi giữ lịch gọi cũ. Việc con biết bố mẹ không giận thường mở lời về sau.
Nếu lo con có ý nghĩ tự tử
NIMH liệt kê những dấu hiệu cần tìm trợ giúp càng sớm càng tốt, nhất là khi chúng mới xuất hiện hoặc tăng lên:
- Nói muốn chết, thấy mình là gánh nặng, tội lỗi, xấu hổ quá mức.
- Thấy trống rỗng, tuyệt vọng, bế tắc, không còn lý do để sống, đau đớn không chịu nổi.
- Rút khỏi mọi người, nói lời từ biệt, cho đồ quan trọng, viết di chúc.
- Tìm cách tự làm hại mình, liều lĩnh bất thường, tâm trạng đổi đột ngột, dùng rượu hoặc chất kích thích nhiều hơn.
Khi đó, anh chị làm theo thứ tự:
- Giữ con trên điện thoại, nói chuyện bình tĩnh, hỏi thẳng con có đang nghĩ đến việc làm hại mình không và có đang ở một mình không.
- Nhờ người ở gần tới với con ngay: bạn cùng phòng, bạn thân, nhân viên ký túc xá.
- Nguy hiểm tức thời thì gọi 119 ở Hàn, nói địa chỉ của con. Nếu không nói được tiếng Hàn, nhờ bạn con hoặc người quen gọi.
- Con có thể gọi 109 (tư vấn phòng chống tự tử, 24/7, chủ yếu tiếng Hàn), 1577-0199 (khủng hoảng sức khỏe tinh thần, chủ yếu tiếng Hàn), hoặc 1577-1366 (Danuri, có tư vấn tiếng Việt).
- Báo phòng quốc tế của trường. Nếu không liên hệ được ai, gọi Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán, số ở bài ốm nặng ở Hàn Quốc.
WHO cho biết tự tử là nguyên nhân tử vong đứng thứ ba ở nhóm 15–29 tuổi trên thế giới theo dữ liệu năm 2021, và sự kỳ thị khiến nhiều người không tìm kiếm giúp đỡ. Nói về chủ đề này với con là cần thiết, không phải điều cấm kỵ.
Khi con chưa khủng hoảng: chỗ nào giúp được ở Hàn
| Nơi hỗ trợ | Dùng khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Trung tâm tư vấn sinh viên trong trường (학생상담센터) | Áp lực học, cô đơn, buồn kéo dài | Cách đăng ký và ngôn ngữ tùy trường, xem bài phòng tư vấn tâm lý trong trường |
| Khoa tâm thần (정신건강의학과) | Triệu chứng nặng, mất ngủ dài, cần thăm khám | Hỏi trước về bảo hiểm và ngôn ngữ, nhờ bạn đi cùng |
| Danuri 1577-1366 | Cần nói bằng tiếng Việt | Hỗ trợ người nhập cư |
| 1345 | Lo về visa, cư trú | Có tiếng Việt theo khung giờ |
Bài trầm cảm và cô đơn khi du học viết cho chính du học sinh, anh chị có thể gửi con đọc. Nếu con đang nhắc đến chuyện bỏ về, hãy đọc thêm bài khi con muốn bỏ học về nước trước khi trả lời con.
Việc cha mẹ nên tránh
- Đem chuyện của con kể cho họ hàng hoặc đăng lên nhóm phụ huynh.
- Coi tâm trạng của con là do lười, yếu đuối, hoặc mang tiền ra nhắc.
- Bay sang ngay mà không báo con, trừ khi là tình huống khẩn cấp. Nếu cần sang, hãy bàn với con và xem thủ tục visa thăm con.
- Tự mua thuốc gửi sang hoặc khuyên con ngưng thuốc bác sĩ đã kê.
- Đợi đến cuối kỳ mới nói chuyện. Phòng quốc tế và cố vấn giúp được nhiều hơn khi được biết sớm.
