Thuyết trình là hình thức đánh giá xuất hiện ở hầu hết môn học bậc đại học, và với du học sinh nó là phần khó nhất — không phải vì nội dung mà vì bạn phải nói trước lớp bằng ngoại ngữ, rồi trả lời câu hỏi mà mình không biết trước.
Tin tốt: phần lớn khó khăn nằm ở chuẩn bị, không ở năng khiếu. Và phần chuẩn bị thì tập được từ Việt Nam.
Dàn ý ba phần, không nhiều hơn
Người mới thường chuẩn bị quá nhiều nội dung rồi nói vội để kịp giờ. Khuôn ba phần giúp tránh điều đó:
Phần 1 — nói trước điều bạn sẽ chứng minh (khoảng 15% thời gian). Một câu nêu vấn đề, một câu nêu kết luận của bạn, một câu nêu bạn sẽ đi qua mấy điểm. Nói kết luận ngay từ đầu, đừng giữ tới cuối: người nghe theo dễ hơn khi biết đích.
Phần 2 — ba điểm, mỗi điểm một bằng chứng (khoảng 70%). Ba là con số vừa; nhiều hơn thì người nghe không giữ được. Mỗi điểm cần một bằng chứng cụ thể: số liệu có nguồn, một ví dụ, một kết quả.
Phần 3 — tóm lại và mở đường cho câu hỏi (khoảng 15%). Nhắc lại ba điểm trong một câu, rồi nêu rõ phần nào bạn còn chưa chắc. Việc nêu giới hạn của mình không làm bài yếu đi — nó định hướng câu hỏi vào chỗ bạn đã chuẩn bị.
Mẹo ở phần 3: khi bạn tự nêu một hạn chế, người nghe thường hỏi về chính hạn chế đó. Bạn vừa tỏ ra trung thực, vừa chọn trước được câu hỏi.
Phần hỏi đáp: nơi quyết định điểm
Đây là phần người học chuẩn bị ít nhất trong khi nó thường chiếm tỷ trọng đáng kể. Cách chuẩn bị:
- Viết ra mười câu hỏi mà bạn nghĩ sẽ bị hỏi. Thực tế thường rơi vào vài câu trong số đó.
- Chuẩn bị ba câu trả lời ngắn cho ba câu có khả năng nhất, mỗi câu khoảng ba câu nói.
- Chuẩn bị câu trả lời cho trường hợp không biết. Đây là câu quan trọng nhất. Một câu như “điểm này tôi chưa kiểm được, tôi sẽ tra lại và trả lời sau” là câu trả lời hợp lệ và tốt hơn nhiều so với việc đoán.
- Chuẩn bị câu xin nhắc lại câu hỏi. Khi nghe không rõ, hỏi lại là bình thường, và nó tốt hơn trả lời lệch câu.
Nguyên tắc với phần hỏi đáp: không bao giờ đoán một con số. Nếu không nhớ chính xác, hãy nói rằng bạn sẽ kiểm lại. Một con số sai nói ra trước lớp thì khó rút lại.
Khi phải trình bày bằng ngoại ngữ
Ba điều chỉnh làm được ngay:
- Viết ra câu mở đầu và câu kết, học thuộc đúng hai câu đó. Mở đầu trôi chảy giúp bạn bớt căng cho phần còn lại; kết rõ ràng giúp người nghe nhớ.
- Phần giữa thì nói từ gạch đầu dòng, không đọc bản viết. Đọc nguyên văn nghe rất khác và bạn không xử lý được khi mất chỗ.
- Chuẩn bị bộ câu chuyển. “Tiếp theo tôi sẽ nói về…”, “Điều này dẫn tới…”, “Tóm lại ở điểm này…”. Nhóm câu này ít nhưng giúp bài nói có mạch, và nó dùng được cho mọi bài sau.
Thêm một việc thực dụng: đưa thuật ngữ khó lên slide. Người nghe đọc được thì bạn không phải phát âm hoàn hảo, và bạn bớt lo về phần đó.
Bài Viết báo cáo thuyết trình tiếng Hàn nói về phần văn bản đi cùng, còn bài Phương pháp giao tiếp tiếng Hàn bổ sung phần kỹ thuật nói.
Tập thế nào cho có kết quả
| Bước | Việc làm | Mục tiêu |
|---|---|---|
| 1 | Nói to một lượt, không dừng, bấm thời gian | Biết bài dài bao nhiêu thật |
| 2 | Ghi âm và nghe lại | Phát hiện chỗ lặp, chỗ nói nhanh, chỗ tắc |
| 3 | Nói trước một người | Nhận câu hỏi thật, tập phản xạ |
| 4 | Nói lại sau khi sửa | Kiểm xem đã khắc phục chưa |
Bước 1 quan trọng vì gần như ai cũng chuẩn bị nội dung dài hơn thời gian cho phép. Biết sớm thì bạn cắt có chọn lọc; biết muộn thì bạn nói vội và bỏ phần kết.
Bước 3 không thể thay bằng tập một mình, vì điều bạn cần tập là xử lý câu hỏi không lường trước. Chỉ cần một người nghe và đặt vài câu hỏi là đủ.
Thói quen nên hình thành từ bây giờ
Kỹ năng này tích luỹ chậm, nên tập trước là đáng. Vài cách tập mà không cần dịp chính thức:
- Mỗi tuần chọn một chủ đề, nói ba phút trước gương hoặc ghi âm
- Sau khi đọc một chương giáo trình, trình bày lại nội dung chương đó trong hai phút
- Trong nhóm học, luân phiên mỗi người trình bày một phần
Cách thứ hai hiệu quả hơn cả vì nó phục vụ hai việc cùng lúc: kiểm xem bạn đã nắm chương đó chưa, và luyện nói có cấu trúc. Nếu trình bày lại một chương mà bạn phải mở sách giữa đường, nghĩa là chương đó chưa nắm — một phép kiểm nhanh hơn làm bài tập. Bài Bí quyết học tập hiệu quả khi đi du học Hàn Quốc và bài Học đại học ở Hàn Quốc có khó không cho bối cảnh về các hình thức đánh giá ở trường.
Kỹ năng trình bày và trả lời câu hỏi cũng dùng được ở các buổi phỏng vấn; bài Câu hỏi phỏng vấn trường Hàn Quốc đi vào tình huống đó.
Câu hỏi thường gặp
Nói trước lớp mà run thì làm sao?
Phần lớn người nói đều run ở đầu bài, và nó giảm sau khoảng một phút. Hai việc giúp nhiều: học thuộc đúng câu mở đầu, và tập nói to đủ số lần để nội dung thành quen. Run không làm điểm thấp; mất mạch mới làm điểm thấp.
Có nên viết toàn bộ bài nói ra giấy không?
Viết ra để sắp ý thì tốt, nhưng đừng đọc nguyên văn khi trình bày. Hãy rút xuống thành gạch đầu dòng trên thẻ nhỏ, mỗi thẻ một điểm.
Slide nên có bao nhiêu chữ?
Ít. Slide là chỗ cho thuật ngữ, số liệu, hình và bảng — không phải chỗ chép lại bài nói. Nếu người nghe đọc slide thì họ không nghe bạn.
Nếu bị hỏi một câu hoàn toàn không biết?
Nói thẳng là bạn chưa kiểm được điểm đó và sẽ tra lại. Đây là câu trả lời được chấp nhận trong môi trường học thuật, và nó an toàn hơn hẳn việc đoán.
Nếu bạn muốn tập một bài thuyết trình theo khuôn ba phần và chuẩn bị phần hỏi đáp trước khi vào học, K-Edu có thể cùng bạn luyện.



