Hai tình huống hay dẫn tới tranh luận về tiền trong công việc làm thêm: thời gian thử việc và các buổi đào tạo ban đầu. Lý do giống nhau — hai bên không nói rõ trước, và sau đó mỗi bên hiểu một cách.
Cách phòng rất đơn giản: hỏi năm câu trước khi nhận việc, và đề nghị ghi câu trả lời vào hợp đồng. Bài này đưa ra năm câu đó.
Năm câu hỏi trước khi nhận việc
- Có thời gian thử việc không, dài bao lâu?
- Trong thời gian thử việc, tiền công theo giờ là bao nhiêu? Hãy hỏi con số, không nhận câu trả lời chung.
- Buổi đào tạo ban đầu có được tính tiền công không?
- Thời gian tôi phải đến sớm để chuẩn bị, hoặc ở lại để dọn, có được tính vào giờ làm không?
- Ai quyết định kết thúc thử việc, và dựa trên gì?
Câu thứ tư là câu ít người hỏi nhất và lại ảnh hưởng tới số tiền thật mỗi tuần. Nếu mỗi ca bạn đến sớm mười lăm phút và ở lại thêm mười lăm phút, một tháng là một khoản đáng kể.
Đề nghị ghi vào hợp đồng
Lời nói không giúp bạn khi có tranh luận. Hãy đề nghị hợp đồng ghi rõ sáu mục:
| Mục | Vì sao cần ghi |
|---|---|
| Mức tiền công theo giờ, trong và sau thử việc | Tránh hiểu khác nhau |
| Thời gian thử việc, tính từ ngày nào | Tránh việc kéo dài không rõ |
| Việc buổi đào tạo có tính tiền công hay không | Chỗ hay bỏ sót nhất |
| Giờ bắt đầu và kết thúc một ca, gồm cả phần chuẩn bị | Quyết định số giờ thật |
| Kỳ trả lương và ngày trả | Để biết khi nào là chậm |
| Nội dung công việc, mô tả cụ thể | Căn cứ khi bị giao việc khác |
Nếu nơi làm việc không muốn ghi, bạn vẫn có thể gửi một tin nhắn xác nhận lại nội dung đã thỏa thuận và lưu nó. Một tin nhắn có ngày tốt hơn không có gì.
Các mục cần đối chiếu đầy đủ trong một hợp đồng làm thêm có ở bài Hợp đồng làm thêm: đọc gì trước khi ký.
Dấu hiệu của một nơi nên tránh
Khi đi phỏng vấn hoặc thử việc, bốn dấu hiệu này đáng để bạn cân nhắc tìm chỗ khác:
- Không trả lời rõ về mức tiền công, hoặc trả lời khác nhau giữa các lần hỏi.
- Yêu cầu làm thử nhiều buổi không tính tiền công, gọi là “học việc”.
- Không có hợp đồng và từ chối ghi lại bất cứ thứ gì.
- Nói rằng bạn không cần làm thủ tục gì vì bạn là người nước ngoài.
Dấu hiệu thứ tư là dấu hiệu nghiêm trọng nhất: nghĩa vụ về thủ tục là của bạn, và một nơi nói như vậy đang đẩy rủi ro sang bạn.
Thời gian thử việc: những gì nên làm
Trong giai đoạn này, hãy làm bốn việc:
- Ghi giờ từng ca ngay sau khi làm — giờ vào, giờ ra, cả phần đến sớm và ở lại.
- Học việc chủ động. Hỏi lại khi chưa rõ, ghi vào sổ. Việc này rút ngắn thời gian thử việc thật.
- Học các câu tiếng Hàn của công việc đó. Một bộ câu dùng được làm bạn tự tin lên rất nhanh — xem bài Câu tiếng Hàn khi đi làm thêm.
- Quan sát xem nơi này có đáng làm lâu không: cách người quản lý xử lý việc đổi ca, thái độ với nhân viên cũ, việc trả lương có đúng hạn.
Điểm thứ tư quan trọng: thử việc là thời gian hai bên đánh giá nhau, không chỉ một bên.
Nếu kết thúc thử việc mà không được nhận
Việc này có thể xảy ra, và nó không phải chuyện lớn. Nhưng hãy làm hai việc:
- Nhận đủ tiền công cho thời gian đã làm, kể cả thời gian thử việc. Nếu chưa được trả, hãy hỏi về ngày trả và giữ lại ghi chép giờ của bạn.
- Xin một lời nhận xét ngắn về việc bạn nên cải thiện gì. Thông tin này dùng được cho lần xin việc sau.
Nếu bạn không được trả tiền công cho thời gian đã làm, đó là trường hợp khác: hãy giữ ghi chép giờ làm của bạn và tìm tới các kênh tư vấn về quan hệ lao động.
Tìm việc ở đâu để ít rủi ro hơn
Các nền tảng tìm việc làm thêm phổ biến có thông tin về mức tiền công và điều kiện ngay trong tin tuyển dụng, nên chúng dễ so sánh hơn việc hỏi truyền miệng — xem bài Xin việc làm thêm: Albamon, Alba Heaven.
Ngoài ra, hai kênh ít rủi ro với du học sinh: việc làm trong khuôn viên trường nếu trường có, và giới thiệu từ sinh viên khóa trên. Cả hai đều có thông tin thực tế về nơi làm việc trước khi bạn nhận việc.
Gợi ý khi đi phỏng vấn việc làm thêm
Buổi gặp đầu cũng là lúc bạn đánh giá nơi làm việc. Bốn việc nên làm:
- Hỏi xem ai sẽ hướng dẫn bạn trong những ca đầu. Một nơi có người hướng dẫn rõ ràng là nơi làm việc có tổ chức.
- Hỏi về cách xếp lịch và cách xử lý khi bạn cần đổi ca trong tuần thi.
- Quan sát cách nhân viên hiện tại làm việc với nhau — đây là thông tin thật nhất bạn có được trong hai mươi phút.
- Nói rõ lịch học của bạn và các tuần bạn phải giảm ca, ngay trong buổi đầu.
Việc nói rõ từ đầu có hai lợi ích: nơi không chấp nhận được sẽ loại bạn ngay, và như vậy bạn tiết kiệm được cả một tháng làm việc không phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Thời gian thử việc có được trả lương không?
Thời gian bạn đã làm việc là thời gian phải được trả công; việc mức trong thử việc có thể khác mức chính thức là chuyện cần thỏa thuận và ghi rõ trước. Hãy hỏi con số cụ thể và đề nghị ghi vào hợp đồng.
Buổi đào tạo ban đầu mà không tính tiền thì có đúng không?
Đây là điểm bạn phải thỏa thuận và ghi rõ trước khi nhận việc. Nếu bạn được yêu cầu có mặt và làm việc theo chỉ dẫn, hãy hỏi thẳng về việc tính tiền công cho buổi đó, và nếu câu trả lời không rõ thì cân nhắc tìm chỗ khác.
Thời gian thử việc kéo dài bao lâu là bình thường?
Độ dài khác nhau theo loại công việc và theo thỏa thuận, nên điều quan trọng là nó có mốc kết thúc rõ ràng, tính từ một ngày cụ thể. Một thời gian thử việc không có mốc kết thúc là dấu hiệu bạn nên hỏi lại.
Em có nên nhận việc khi không có hợp đồng viết không?
Hãy đề nghị có hợp đồng; đó là cách bảo vệ bạn và cũng là việc bình thường. Nếu nơi làm không có mẫu hợp đồng, tối thiểu hãy gửi một tin nhắn ghi lại các nội dung đã thỏa thuận và lưu lại tin nhắn đó cùng phản hồi.



