Trải nghiệm cá nhân là thứ duy nhất trong hồ sơ mà không ai khác có, nên nó đáng được viết. Nhưng nó chỉ có giá trị khi được kể để phục vụ một ý — còn kể vì nó đáng nhớ với bạn thì thành một đoạn lan man, và đoạn lan man chiếm chỗ của những thứ người đọc đang tìm. Bài này nói về cách chọn và cách cắt.
Phép chọn: một trải nghiệm, ba câu hỏi
Đừng bắt đầu bằng việc nhớ lại những chuyện đáng nhớ. Hãy bắt đầu bằng ý bạn cần chứng minh, rồi tìm trải nghiệm phục vụ ý đó. Mỗi trải nghiệm bạn định dùng phải qua được ba câu hỏi:
- Nó cho thấy điều gì về cách tôi học hoặc cách tôi làm việc? Nếu câu trả lời là “cho thấy tôi là người tốt” hoặc “cho thấy tôi yêu Hàn Quốc”, trải nghiệm đó không phục vụ hồ sơ học tập.
- Có ai khác kể được trải nghiệm y như vậy không? Chuyện xem phim Hàn rồi thích tiếng Hàn thì hàng nghìn người kể được. Chuyện bạn phải tự dịch bảng hướng dẫn máy móc ở xưởng của chú mình thì không.
- Nó có kết quả hoặc hệ quả nói được không? Trải nghiệm không dẫn tới gì thì chỉ là một sự việc. Trải nghiệm làm bạn đổi cách làm, học thêm thứ gì, hay quyết định điều gì thì thành bằng chứng.
Trải nghiệm qua được cả ba câu hỏi thường không phải trải nghiệm bạn nghĩ đến đầu tiên. Nó thường nhỏ hơn, cụ thể hơn, và ít kịch tính hơn.
Cấu trúc bốn phần, tổng cộng không quá một đoạn
Một trải nghiệm kể đúng chỉ cần bốn thành phần, và cả bốn nằm trong khoảng năm đến bảy câu:
| Phần | Số câu | Nội dung | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| Hoàn cảnh | 1 | Khi nào, ở đâu, bạn đang làm gì | Kể cả bối cảnh gia đình và lý do bạn ở đó |
| Vấn đề | 1–2 | Việc gì khó, khó ở chỗ nào | Nói “rất khó” mà không nói khó ở đâu |
| Việc bạn làm | 2–3 | Hành động cụ thể, theo thứ tự | Nói về cảm xúc thay vì nói về việc làm |
| Thứ còn lại sau đó | 1 | Kết quả, hoặc thứ bạn học được, hoặc quyết định bạn đưa ra | Rút ra một bài học chung chung, dạng châm ngôn |
Phần “hoàn cảnh” là phần bị viết dài nhất và cần ngắn nhất. Phần “việc bạn làm” là phần cần dài nhất và thường bị viết ngắn nhất. Nếu bạn soát lại một đoạn kể của mình và thấy tỷ lệ ngược, bạn đã tìm ra chỗ cần cắt.
Cắt thế nào: ba nhát cắt theo thứ tự
Nhát thứ nhất — cắt phần mở đầu. Đọc đoạn của bạn và tìm câu đầu tiên thật sự có nội dung. Thường nó là câu thứ hai hoặc thứ ba. Xoá những câu trước nó.
Nhát thứ hai — cắt tên và chi tiết không làm gì. Tên bạn bè, tên lớp, ngày tháng cụ thể, số liệu không liên quan. Mỗi chi tiết phải trả lời được câu “nếu bỏ chi tiết này, đoạn có yếu đi không”. Không yếu đi thì bỏ.
Nhát thứ ba — cắt câu kết luận. Những câu như “qua đó em học được rằng kiên trì là chìa khoá của thành công” nên bỏ hẳn. Người đọc tự rút ra được, và khi bạn rút ra hộ họ, đoạn kể biến thành một bài tập làm văn.
Nếu sau ba nhát cắt mà đoạn chỉ còn ba câu, đó không phải vấn đề. Ba câu có nội dung mạnh hơn mười hai câu trong đó có ba câu nội dung.
Trải nghiệm thất bại thường mạnh hơn trải nghiệm thành công
Lý do khá đơn giản: trải nghiệm thành công cho thấy bạn làm được một việc, còn trải nghiệm thất bại cho thấy bạn làm gì khi không làm được — và điều thứ hai mới dự báo được việc bạn sẽ ứng xử thế nào ở một môi trường học tập mới, bằng một ngôn ngữ mới.
Điều kiện để một trải nghiệm thất bại dùng được:
- Thất bại có nguyên nhân bạn nhận ra được, và nguyên nhân đó thuộc về bạn chứ không thuộc về hoàn cảnh. “Em không đạt vì đề quá khó” không dùng được; “em không đạt vì em chỉ luyện phần đọc và bỏ hẳn phần nghe” thì dùng được.
- Sau đó bạn làm khác đi, và nói được bạn làm khác thế nào.
- Bạn không kể nó để xin thông cảm. Giọng kể quyết định việc này: kể như một dữ kiện, không kể như một lời giải trình.
Cách viết phần này trong hồ sơ học bổng có yêu cầu riêng, xem Viết kế hoạch học tập cho học bổng.
Những trải nghiệm nên tránh
- Chuyện riêng của gia đình mà bạn không phải người trong cuộc. Nó không nói được gì về bạn.
- Chuyện liên quan đến sức khoẻ hoặc hoàn cảnh khó khăn, kể để tạo cảm xúc. Nếu nó thật sự ảnh hưởng tới kết quả học tập của bạn, hãy nói một câu khách quan và nói bạn đã xử lý thế nào. Đừng dùng nó làm trung tâm bài viết.
- Chuyến đi du lịch Hàn Quốc. Nó phổ biến đến mức không còn phân biệt được ai, trừ khi trong chuyến đó bạn làm một việc cụ thể liên quan đến ngành bạn chọn.
- Trải nghiệm xảy ra quá lâu. Một chuyện ở lớp sáu khó thuyết phục rằng nó còn định hình bạn hôm nay.
Phần kể trải nghiệm trong hồ sơ và trong buổi phỏng vấn nên khớp nhau, vì người phỏng vấn thường hỏi sâu vào đúng đoạn bạn kể: Câu hỏi phỏng vấn trường Hàn Quốc. Cách trình bày kinh nghiệm theo định dạng hồ sơ Hàn có ở Viết CV phỏng vấn kiểu Hàn, và vị trí của bài tự giới thiệu trong cả bộ hồ sơ có ở Kế hoạch học tập du học Hàn Quốc.
Câu hỏi thường gặp
Nên kể mấy trải nghiệm trong một bài tự giới thiệu?
Một trải nghiệm kể kỹ thường hiệu quả hơn ba trải nghiệm kể lướt. Nếu bài yêu cầu nhiều phần khác nhau, hãy để mỗi phần có một trải nghiệm riêng, và đừng dùng lại cùng một chuyện ở hai phần.
Trải nghiệm phải liên quan trực tiếp tới ngành học không?
Không nhất thiết. Nó phải nói được điều gì đó về cách bạn học hoặc cách bạn làm việc. Một trải nghiệm ngoài ngành nhưng cho thấy cách bạn xử lý việc khó vẫn phục vụ hồ sơ tốt.
Có nên viết trải nghiệm bằng giọng kể chuyện, có đối thoại không?
Giữ giọng kể bình thường, không cần dựng cảnh hay đối thoại. Bài tự giới thiệu không phải truyện ngắn, và người đọc hồ sơ đọc rất nhanh — văn kể cảnh làm họ mất thời gian tìm nội dung.
Nếu em thấy mình chưa có trải nghiệm gì đáng kể thì sao?
Thường là do bạn đang tìm chuyện lớn. Hãy nhìn vào những việc nhỏ có thật: một môn bạn phải học lại, một việc bạn làm giúp người trong nhà, một thứ bạn tự học không ai yêu cầu. Những việc đó đủ dùng, miễn là bạn kể được bạn đã làm gì.
Nếu bạn muốn chọn ra một trải nghiệm phù hợp nhất trong số những việc mình đã làm, K-Edu có thể cùng bạn sàng qua ba câu hỏi ở đầu bài.



