Một kế hoạch nghiên cứu nhiều năm ghi “năm 1: đọc tài liệu, năm 2: thu dữ liệu, năm 3: viết” là một kế hoạch không dùng được. Nó không nói bạn đang chậm hay đúng tiến độ ở bất kỳ thời điểm nào.
Kế hoạch dùng được chia theo mốc: những việc có kết quả nhìn thấy được, với một ngày cụ thể. Bài này nói cách chia và cách xử lý khi một mốc bị trượt.
Bốn giai đoạn và mốc của từng giai đoạn
| Giai đoạn | Mốc nhìn thấy được |
|---|---|
| Chuẩn bị | Câu hỏi đã chốt; bản tổng quan đã viết; công cụ thu dữ liệu đã thiết kế; phê duyệt đã xin nếu cần |
| Thu dữ liệu | Đợt dữ liệu đầu đã về; bộ dữ liệu đã làm sạch; đợt bổ sung đã xong |
| Phân tích | Phân tích thăm dò đã làm; phân tích chính đã chạy; kiểm tra giả định đã xong |
| Viết | Bản nháp từng chương; bản nháp toàn bài; bản sau phản hồi; bản cuối |
Điểm chung của mọi mốc trong bảng: chúng là vật thể, không phải hoạt động. “Đọc tài liệu” không phải mốc; “bản tổng quan đã viết” là mốc. Phân biệt này là toàn bộ giá trị của cách lập kế hoạch này.
Ba nguyên tắc đặt mốc
- Mỗi mốc gọn trong một tới hai tháng. Mốc dài hơn thì bạn không biết mình chậm cho tới khi đã chậm nhiều.
- Mốc cuối của mỗi giai đoạn là mốc cứng. Trượt nó thì cả giai đoạn sau dịch theo, nên nó là mốc cần bảo vệ.
- Đặt mốc viết xen vào giai đoạn thu và phân tích. Viết dần, không để dồn cuối. Viết cũng là cách phát hiện chỗ phân tích còn thiếu.
Nguyên tắc thứ ba là nguyên tắc nhiều người bỏ và nó tốn nhiều thời gian nhất. Để toàn bộ việc viết vào năm cuối nghĩa là bạn phát hiện lỗ hổng trong phân tích vào lúc không còn thời gian thu thêm dữ liệu. Bài trợ lý nghiên cứu ở phòng lab Hàn Quốc cho thấy nhịp công việc thật trong một nhóm, hữu ích khi bạn ước lượng độ dài của từng mốc.
Chừa chỗ cho những việc không kiểm soát được
Ba loại việc có nhịp không theo bạn, nên phải chừa chỗ trong kế hoạch:
| Việc | Vì sao không kiểm soát được | Cách chừa chỗ |
|---|---|---|
| Phản hồi của người hướng dẫn | Họ có nhiều việc khác | Gửi từng phần, kèm một câu hỏi cụ thể, nói rõ bạn cần trả lời trước ngày nào |
| Phê duyệt và thủ tục | Có quy trình riêng | Xin sớm; coi đây là mốc cứng ở đầu kế hoạch |
| Thiết bị dùng chung và đợt thí nghiệm | Lịch dùng chung với người khác | Đặt lịch trước; có phương án nếu lịch dời |
| Phản biện của tạp chí nếu có yêu cầu công bố | Hoàn toàn ngoài tầm bạn | Lùi mốc gửi bài lên sớm |
Hàng cuối là hàng ảnh hưởng nhiều nhất nếu chương trình của bạn yêu cầu công bố trước tốt nghiệp. Khi đó kế hoạch của bạn phải đi ngược từ hạn in, không từ hạn nộp luận án.
Khi một mốc bị trượt
Ba việc, theo thứ tự:
- Xác định mốc này có phải mốc cứng không. Nếu không, dịch nó và giữ mốc cứng tiếp theo.
- Nếu là mốc cứng, hỏi hai câu: phần nào của việc có thể làm song song với giai đoạn sau, và phần nào của phạm vi có thể thu hẹp.
- Nói với người hướng dẫn ngay, kèm phương án. Báo một vấn đề cùng một phương án khác hẳn báo một vấn đề.
Việc thứ hai là việc có giá trị nhất. Ở phần lớn trường hợp, thu hẹp phạm vi là cách giữ được mốc cứng — và thu hẹp sớm tốt hơn kéo dài muộn. Bài cách ứng xử với giáo sư Hàn Quốc nói về cách mở đầu cuộc trao đổi này.
Ghi lại việc mình làm: một việc nhỏ có giá trị lớn
Giữ một ghi chép ngắn hằng tuần: làm gì, ra kết quả gì, gặp vướng gì. Ba lý do:
- Khi tới mốc xét chuyển giai đoạn hoặc buổi báo cáo nhóm, bạn có sẵn nội dung
- Khi viết luận án, phần phương pháp của bạn đã có bản ghi chi tiết
- Khi một kết quả trông lạ, bạn truy lại được mình đã làm gì khác đi
Lý do thứ ba liên quan tới một nguyên tắc chung: mọi dữ kiện nên có mốc thời gian và nguồn. Bộ dữ liệu trường chuẩn hoá của K-Edu làm đúng việc đó cho 381 cơ sở: mỗi ô dữ liệu sẽ công bố đều ghi nguồn của chính ô đó cùng ngày tiếp nhận, nên khi hai nguồn nói khác nhau thì truy lại được. Cùng nguyên tắc áp dụng cho sổ ghi chép nghiên cứu của bạn.
Nếu nghiên cứu của bạn cần thiết bị hoặc môi trường đặc thù, bài du học tại viện nghiên cứu cao cấp Hàn Quốc mô tả loại cơ sở có điều kiện khác với trường đại học thông thường.
Một việc nên đưa vào chính kế hoạch: mốc để xem lại kế hoạch. Hãy đặt một buổi mỗi tháng hoặc mỗi hai tháng, chỉ để mở kế hoạch ra và trả lời ba câu — việc gì đã xong, việc gì trượt và vì sao, việc gì cần đổi. Không có mốc xem lại thì một kế hoạch nhiều năm thường chỉ được mở lại vào lúc đã trượt quá xa để điều chỉnh. Ghi lại cả câu trả lời của mỗi buổi xem lại, kèm ngày: chuỗi ghi chép đó là thứ bạn mang theo khi trao đổi với người hướng dẫn, và nó cho thấy bạn đang điều chỉnh có căn cứ chứ không phải đang chậm không lý do.
Câu hỏi thường gặp
Kế hoạch của tôi lệch nhiều so với thực tế, có bình thường không?
Bình thường, và đó là lý do kế hoạch phải chia thành mốc ngắn: để bạn phát hiện lệch sớm và điều chỉnh. Một kế hoạch không bao giờ lệch thường là một kế hoạch quá lỏng để có ích.
Nên lập kế hoạch cho bao nhiêu lâu phía trước?
Chi tiết cho sáu tháng tới, khung cho cả chương trình. Lập chi tiết cho ba năm phía trước là công việc bỏ đi, vì kết quả của giai đoạn này quyết định nội dung của giai đoạn sau.
Người hướng dẫn có cần duyệt kế hoạch của tôi không?
Nên cho họ xem, nhất là các mốc cứng, vì họ biết nhịp của nhóm và các mốc hành chính của viện. Và một kế hoạch có mốc cụ thể làm cuộc trao đổi với họ hiệu quả hơn nhiều — bạn hỏi được những câu rõ ràng thay vì hỏi chung.
Tôi làm nghiên cứu định tính thì cách chia mốc có khác không?
Khác ở tên giai đoạn, không khác ở nguyên tắc. Thay “thí nghiệm” bằng “đợt phỏng vấn”, thay “phân tích thống kê” bằng “mã hoá và phân tích chủ đề”. Nguyên tắc mốc phải là vật thể vẫn giữ nguyên, và nó quan trọng hơn ở nghiên cứu định tính — nơi ranh giới giữa các giai đoạn mờ hơn.
Nếu bạn muốn dựng kế hoạch theo mốc cho đề tài của mình, đội tư vấn của K-Edu — làm nghề này từ năm 2017, có MOU với 72 trường — có thể cùng bạn làm.



