Khi nhìn lại một quyết định sau một năm, bạn gần như luôn nhớ nó theo hướng có lợi: nếu kết quả tốt thì bạn thấy mình đã quyết đúng, nếu kết quả xấu thì bạn thấy mình đã biết trước. Cả hai đều không đúng, và cả hai đều làm bạn không học được gì.
Cách duy nhất thoát khỏi điều đó là viết ra dự đoán của mình trước, rồi so với kết quả. Nhật ký quyết định làm đúng việc đó. Nó mất mười phút cho mỗi quyết định lớn.
Mẫu: phần A viết trước, phần B viết sau
Phần A — viết ngay khi quyết định
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Ngày quyết định | |
| Quyết định là gì | Một câu, cụ thể |
| Các phương án tôi đã cân nhắc | Liệt kê, kể cả phương án đã loại |
| Vì sao tôi chọn phương án này | |
| Tôi dựa trên thông tin nào | Nguồn và ngày; hoặc ghi rõ là “theo cảm nhận” |
| Tôi dự đoán kết quả sẽ thế nào | Càng cụ thể càng tốt; có số thì ghi số |
| Tôi chắc chắn tới mức nào | Rất chắc / khá chắc / không chắc |
| Điều gì có thể làm tôi sai | Hai, ba điều |
| Khi nào tôi sẽ xem lại | Một ngày cụ thể |
Phần B — viết vào đúng ngày đã hẹn ở dòng cuối
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Ngày xem lại | |
| Kết quả thực tế là gì | |
| So với dự đoán: đúng ở đâu, sai ở đâu | |
| Tôi sai vì thiếu thông tin, hay vì suy luận sai từ thông tin đã có? | |
| Có điều nào trong mục “điều gì có thể làm tôi sai” đã xảy ra? | |
| Nếu quyết lại với thông tin lúc đó, tôi vẫn quyết thế không? | |
| Bài học dùng được cho quyết định nào sắp tới? |
Dòng “tôi sai vì thiếu thông tin, hay vì suy luận sai” là dòng có giá trị nhất trong cả mẫu. Hai loại sai này cần hai cách sửa khác nhau: một cần hỏi nhiều hơn, một cần cẩn thận hơn khi suy.
Dòng “nếu quyết lại với thông tin lúc đó” giữ cho bạn công bằng với chính mình. Một quyết định hợp lý vẫn có thể cho kết quả xấu, và một quyết định tuỳ tiện vẫn có thể cho kết quả tốt.
Những quyết định nên ghi
Không ghi mọi việc. Chỉ ghi những quyết định thoả hai điều: khó đổi lại, và có hệ quả kéo dài hơn một học kỳ.
| Giai đoạn | Quyết định nên ghi |
|---|---|
| Trước khi nộp | Chọn điểm đến; chọn bậc học; chọn hệ tiếng trước hay vào thẳng |
| Khi nộp | Chọn danh sách trường; chọn ngành; chọn kỳ nhập học |
| Tài chính | Kế hoạch tài chính cả khoá; có dựa vào học bổng hay không; có dựa vào làm thêm hay không |
| Khi sang | Chọn ký túc xá hay thuê ngoài; chọn khu vực ở |
| Trong khi học | Số môn đăng ký mỗi kỳ; có làm thêm hay không và bao nhiêu giờ; đổi ngành hoặc chuyển trường |
| Sau tốt nghiệp | Hướng đi tiếp |
Khoảng sáu đến mười quyết định cho cả quá trình. Tổng cộng khoảng hai giờ viết, chia ra trong hai, ba năm.
Ba loại dự đoán hay sai, và cách viết cho kiểm được
| Loại dự đoán | Cách viết mơ hồ | Cách viết kiểm được |
|---|---|---|
| Chi phí | “Chắc đủ tiền” | “Một tháng tôi dự kiến chi khoảng X cho chỗ ở, Y cho ăn uống; tổng một học kỳ khoảng Z” |
| Năng lực | “Tiếng Hàn của tôi sẽ đủ” | “Sau một kỳ hệ tiếng, tôi dự kiến hiểu được phần lớn bài giảng và tự làm được các việc giấy tờ cơ bản” |
| Thời gian | “Tôi sẽ cân được việc học và làm thêm” | “Tôi dự kiến làm X giờ mỗi tuần, ngủ Y giờ mỗi đêm, và giữ điểm không thấp hơn mức Z” |
Chỉ cột bên phải so được với thực tế. Và chính việc viết cột bên phải đã làm bạn nhận ra mình chưa biết một con số nào đó — đó là lợi ích đến ngay, trước cả khi có kết quả.
Đọc lại toàn bộ, mỗi năm một lần
Sau một năm, đọc lại tất cả các phần B cùng lúc và tìm mẫu lặp lại:
- Tôi hay sai về chi phí, về thời gian, hay về năng lực của mình?
- Tôi hay quá lạc quan hay quá lo?
- Những quyết định tôi ghi “rất chắc” có đúng nhiều hơn những quyết định ghi “không chắc” không?
- Những lần tôi sai, có bao nhiêu lần vì thiếu thông tin mà tôi có thể đã hỏi được?
Câu cuối là câu đáng giá nhất. Nếu phần lớn cái sai của bạn đến từ thông tin bạn có thể đã hỏi, thì việc cần sửa rất rõ: hỏi sớm hơn, và hỏi đúng nơi.
Quan hệ với các mẫu khác
Ba tệp này bổ trợ nhau và nên để cùng một chỗ:
| Tệp | Ghi gì |
|---|---|
| Sổ câu hỏi chưa giải đáp | Điều bạn chưa biết |
| Nhật ký thay đổi kế hoạch | Mỗi lần kế hoạch đổi và vì sao |
| Nhật ký quyết định | Dự đoán của bạn, rồi kết quả thật |
Một câu hỏi được trả lời thường dẫn tới một lần thay đổi kế hoạch, và một thay đổi lớn thường là một quyết định đáng ghi vào nhật ký quyết định.
Đọc lại nhật ký vào ba mốc
Một nhật ký quyết định chỉ có giá trị khi được đọc lại. Ba mốc đáng đặt nhắc:
- Sau một tháng: kiểm xem quyết định đã được thực hiện chưa, và những việc kèm theo đã làm chưa.
- Sau một học kỳ: so điều bạn dự đoán khi quyết với điều thực sự diễn ra. Đây là mốc cho bạn nhiều nhất.
- Trước quyết định lớn tiếp theo: đọc lại hai, ba quyết định gần nhất để thấy mình thường bỏ qua điều gì.
Phần lớn người làm việc này nhận ra một mẫu lặp lại của chính mình — chẳng hạn thường đánh giá thấp thời gian cần cho giấy tờ, hoặc thường quyết theo ấn tượng của buổi trao đổi gần nhất. Biết mẫu đó đáng giá hơn từng quyết định riêng lẻ.
Câu hỏi thường gặp
Viết dự đoán ra có làm tôi bị ràng buộc vào nó không?
Không, vì phần B có dòng “nếu quyết lại với thông tin lúc đó”. Mục đích không phải giữ bạn đúng với dự đoán, mà để bạn thấy mình dự đoán chính xác tới mức nào.
Tôi quyết định cùng gia đình, ai viết?
Mỗi người viết phần A riêng, trước khi trao đổi. So hai bản thường rất hữu ích: hai bên hay có dự đoán khác nhau mà chưa ai nói ra.
Nếu tôi không nhớ xem lại vào đúng ngày đã hẹn?
Hãy đặt một báo nhắc ngay khi viết phần A. Nếu quên, viết phần B muộn vẫn được — chỉ cần đừng viết nó sau khi đã kể lại câu chuyện cho nhiều người, vì khi đó bạn đã nhớ theo bản kể.
Nhật ký này có ích gì sau khi tốt nghiệp?
Nó là bộ dữ liệu về cách bạn ra quyết định, và dùng được cho mọi việc lớn về sau: chọn việc, chọn nơi ở, học tiếp. Phần mẫu lặp lại là phần giữ giá trị lâu nhất.
Nếu bạn muốn một người cùng viết phần A cho một quyết định lớn sắp tới, K-Edu có thể trao đổi cùng bạn và gia đình.



