Trong trường đại học Hàn Quốc, cách gọi một người phụ thuộc vai trò của họ, không chỉ tuổi. Và có một quan hệ không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt — quan hệ khoá trên và khoá dưới — vốn ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày nhiều hơn bạn tưởng. Bài này đi qua từng vai trò.
Bảng các vai trò và cách gọi
| Người | Cách gọi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Giáo sư (교수님) | Gọi kèm chức danh, không gọi tên trần | Luôn dùng mức lịch sự cao, kể cả giáo sư trẻ |
| Trợ giảng, trợ lý nghiên cứu (조교) | Gọi theo chức danh | Thường là học viên cao học |
| Nhân viên hành chính (직원) | Gọi theo chức danh lịch sự | Người bạn gặp khi làm thủ tục |
| Khoá trên (선배, seonbae) | Gọi là khoá trên, hoặc tên kèm cách gọi lịch sự | Tính theo khoá nhập học, không theo tuổi |
| Khoá dưới (후배, hubae) | Gọi tên | Vẫn giữ mức lịch sự nếu mới gặp |
| Bạn cùng khoá (동기) | Gọi tên | Chuyển sang thân mật khi được mời |
Hai điều về quan hệ khoá trên – khoá dưới
Đây là phần người Việt hay hiểu lệch, vì ta quen quy chiếu theo tuổi.
Thứ nhất, nó tính theo khoá nhập học, không theo tuổi. Một người nhập học trước bạn một năm là khoá trên của bạn, dù người đó nhỏ tuổi hơn. Điều này xảy ra thường xuyên với du học sinh — nhiều người sang Hàn muộn hơn bạn Hàn cùng tuổi.
Thứ hai, nó mang theo cả nghĩa vụ hai chiều. Khoá trên được kính trọng, nhưng cũng được kỳ vọng giúp khoá dưới: chỉ cách chọn môn, cho tài liệu, giới thiệu chỗ làm thêm, chỉ đường trong trường.
Hệ quả thực dụng với bạn: khoá trên là nguồn thông tin tốt nhất trong trường, và việc hỏi họ không phải làm phiền mà là nằm trong nếp. Hãy hỏi.
Khi bạn là du học sinh trong lớp
Ba tình huống thường gặp và cách xử lý:
Không biết người đối diện là khoá trên hay cùng khoá. Dùng mức lịch sự, rồi hỏi họ nhập học năm nào. Đây là câu hỏi bình thường ở Hàn Quốc.
Là khoá trên nhưng nhỏ tuổi hơn người khác. Trong trường, khoá là tiêu chí chính. Nhưng hãy mềm dẻo và giữ lịch sự với người lớn tuổi hơn.
Trong nhóm làm bài tập. Hãy hỏi ngay buổi đầu mọi người nhập học năm nào. Việc này vừa giải quyết cách gọi vừa là cách mở lời tự nhiên.
Viết email cho giáo sư
Đây là kỹ năng cụ thể và dùng nhiều. Bốn phần của một email đúng mực:
- Tiêu đề rõ: tên môn, lý do viết, tên bạn
- Mở đầu: gọi giáo sư kèm chức danh, giới thiệu bạn là sinh viên môn nào, mã số sinh viên
- Nội dung ngắn: một đoạn, nêu đúng việc cần
- Kết: cảm ơn và ký tên đầy đủ
Ba lỗi hay mắc: không nói mình học môn nào, viết quá dài, và gửi vào đêm muộn rồi nhắc lại sáng sau. Hãy viết ngắn, rõ, và chờ.
Và một điều về nội dung: nếu bạn xin gia hạn hay xin hỗ trợ, hãy nói thẳng lý do và đề nghị cụ thể. Giáo sư Hàn Quốc nhìn chung đáp ứng những đề nghị rõ ràng và đúng mực.
Những cách gọi nên tránh
- Gọi giáo sư bằng tên trần, dù trong lớp không chính thức
- Gọi nhân viên hành chính bằng cách thân mật, dù họ trông trẻ
- Dùng cách gọi thân mật với khoá trên khi chưa được mời
- Gọi theo cách dịch trực tiếp từ tiếng Việt — “anh”, “chị”, “thầy” dịch sang tiếng Hàn không khớp một-một
Điểm cuối đáng nói thêm: tiếng Việt dùng cùng một từ “thầy” cho giáo viên phổ thông và giảng viên đại học, nhưng tiếng Hàn phân biệt. Hãy dùng đúng chức danh ở bậc đại học.
Trong khoa và trong câu lạc bộ
Quan hệ khoá trên – khoá dưới thể hiện rõ nhất ở hai nơi: trong khoa và trong câu lạc bộ. Đây cũng là hai nơi bạn hoà nhập nhanh nhất nếu chịu tham gia.
Nếu bạn muốn hiểu nhịp sinh hoạt của sinh viên Hàn, bài Đời sống sinh viên đại học Korea cho một hình dung cụ thể.
Mẫu email cho giáo sư: ba tình huống
Đây là văn bản bạn sẽ viết nhiều lần trong khoá học, nên có sẵn khung thì đỡ hẳn. Ba tình huống thường gặp, và phần nào cần có trong mỗi tình huống.
Xin gặp để hỏi về môn học
Tiêu đề nêu tên môn và lý do. Thân email: bạn là sinh viên môn nào, mã số sinh viên, điều bạn chưa rõ (cụ thể, một hai điểm), và đề nghị xin được gặp trong giờ tư vấn. Đừng viết “em không hiểu bài” — hãy nêu đúng chỗ bạn vướng. Giáo sư đáp ứng câu hỏi cụ thể dễ hơn nhiều so với một lời nhờ chung.
Xin gia hạn hoặc nêu một khó khăn
Thân email: tình huống, ngắn và không kể dài; đề nghị cụ thể (xin thêm bao lâu); và việc bạn đã làm được tới đâu. Phần cuối quan trọng: nó cho thấy bạn không bỏ bài mà đang gặp vướng.
Và hãy viết trước hạn, không sau. Một email xin gia hạn gửi trước hạn ba ngày khác hẳn một email gửi sau hạn một ngày.
Xin thư giới thiệu
Gửi trước nhiều tuần, không gửi gấp. Đính kèm bảng điểm, bản kế hoạch học tập hoặc nghiên cứu, và nói rõ thư dùng cho mục đích gì cùng hạn nộp. Việc đính kèm giúp người viết viết được cụ thể — và một thư cụ thể có giá trị gấp nhiều lần một thư chung chung.
Ba lỗi hình thức làm email bị bỏ qua
- Không có tiêu đề rõ, hoặc tiêu đề chỉ ghi “câu hỏi”
- Không nói mình học môn nào — giáo sư dạy nhiều lớp
- Gửi lại nhiều lần trong một hai ngày. Hãy chờ, và nếu sau một tuần không có trả lời thì gửi lại một lần, lịch sự và ngắn hơn. Thêm về các nếp giao tiếp ở Văn hoá Hàn Quốc có gì và Văn hoá đời sống Hàn Quốc.
Xem thêm: Văn hoá làm việc nhóm ở đại học Hàn Quốc.
Câu hỏi thường gặp
Nếu tôi lớn tuổi hơn khoá trên thì sao?
Trong trường, khoá nhập học là tiêu chí chính, nên bạn vẫn giữ lịch sự với khoá trên. Trên thực tế, nhiều người xử lý linh hoạt: cả hai bên giữ mức lịch sự vừa phải. Nếu không chắc, hãy hỏi thẳng một người bạn tin.
Gọi tên riêng của bạn cùng lớp có được không?
Được, với bạn cùng khoá sau khi đã quen. Nhưng ở Hàn Quốc, tên thường đi kèm một hậu tố lịch sự khi chưa thân. Hãy nghe cách người khác gọi nhau rồi làm theo.
Nhắn tin cho giáo sư qua ứng dụng được không?
Hãy dùng email, trừ khi giáo sư nói rõ cách khác. Và nếu đã có kênh trao đổi của lớp, dùng kênh đó cho việc chung, email cho việc riêng.
Tôi gọi sai và thấy người đó khó chịu, nên làm gì?
Xin lỗi ngắn gọn, hỏi cách gọi đúng, rồi dùng đúng từ lần sau. Phần lớn người Hàn hiểu rằng người nước ngoài còn đang học và sẽ không giữ chuyện đó. Thêm về các nếp giao tiếp ở Văn hoá Hàn Quốc có gì.



